Anne en Anna, vrouwen met Morele Moed #406

door Podcasts


Foto: “Onsterfelijke bloemen” van Shinji Ohmaki in IJlst. Foto: Gloria-Jeanne de Meijer.

Miniatuur 406

Geschreven door Carolien Moreé
Voorgelezen door Sanne van Deursen
Geluidsmontage Seth Mook
Thema: Vrijheid en verdraagzaamheid
17 november 2026
Titel: Anne en Anna, vrouwen met Morele Moed.

 

Anne en Anna, vrouwen met Morele Moed!

In 2024 was de bestemming van onze Vrijburgreis Münster en maakten we kennis met Jan van Leijden en de wederdopers.
Dit jaar vervolgden we in Friesland het spoor van de opkomst van de doopsgezinden en de rol van Menno Simons daarin.
Thema van deze reis was morele moed door de eeuwen heen: Morele Moed gaat over de houding van een individu. Het gaat om de bereidheid om te handelen vanuit een diep doorvoelde overtuiging, ook als het je iets kost en veel van je vraagt. Het gaat over kiezen vanuit onze innerlijke houding, welke oefening vergt. De uitkomst is ongewis. Door het kunnen vinden en opbrengen van morele moed kan de wereld veranderen.

Wat droegen onder andere Bonifatius, missionaris en bisschop levend in de 7 e eeuw na Christus en Menno Simons uit de 16 e eeuw bij aan veranderingen in hun wereld. En hoe passen ze bij ons als Vrijburgers.
En ja, ik werd tijdens de reis geraakt door de bevlogenheid van deze mannen, van hun vermogen en moed om veranderingen teweeg te brengen. Elk op hun eigen wijze.

“Verbaasd kijken de kerkgangers in het Friese dorpje Witmarsum naar hun pastoor. Normaal gesproken staat Menno Simons altijd met zijn rug naar hen toe. Hij draagt dan bij het altaar de mis op. Maar dit keer staat hij met zijn gezicht naar hen toe. Even strijkt hij door zijn grote baard. Dan begint hij te spreken. Niet in het Latijn, maar in hun eigen taal!”. Dit was in 1536.
In het schuilkerkje de Vermaning in Pingjum waanden we ons weer terug in die tijd.

In Museum Belvedere werd ik getroffen door een portret van Anne Zernike, gemaakt door haar echtgenoot Jan Mankes. Niet vermeld werd, dat zij sinds 1911 de eerste vrouwelijke Doopsgezinde predikant was, en een voorvechtster van vrijzinnigheid.
Kennelijk had ik bij het zoeken naar namen bij het thema alleen de mannen met morele moed gevonden en benoemd.

De laatste dag van ons bezoek aan Friesland bezochten we de Nicolaaskerk in Wiewerd, bekend om de grafkelder met mummies.
Onze enthousiaste gids vertelde beeldend hoe de mummies daar eeuwenlang bewaard zijn.
Hij vertelde over de bewoners van het Waltaslot in de buurt, over de Labadisten en Anna Maria Schurman, humaniste, taalkundige (ze sprak 14 talen!), theologe, dichteres en kunstenares.
Anna’s buurman in Utrecht, wetenschapper en predikant Voetius, bezat een uitgebreide bibliotheek waar ze naar hartenlust boeken leende. Voetius vroeg Anna Maria om een gedicht te schrijven om de opening van de universiteit te bejubelen. De laatste twee regels luidden: ‘Maar vraag je misschien, wat heb je op je hart? Wel, vrouwen worden niet op de universiteit toegelaten.’
In 1636 werd ze toegelaten tot de Universiteit, waar ze vanachter een gordijn de colleges volgde. De mannelijke studenten mochten haar niet zien. Ze correspondeerde met belangrijke humanisten en filosofen uit die tijd. Een uitzonderlijk geleerde vrouw in de 17 e eeuw, die uitgroeit tot een theologisch gerespecteerde stem in Europa.
In de loop der jaren voelde de altijd al vrome Anna zich steeds ongemakkelijker in de calvinistische kerk. Ze voelde zich meer thuis bij groepen die een veel inniger geloofsbeleving voorstonden. Ze sloot zich aan bij de prediker Jean de Labadie en koos er tenslotte voor om in de strenge Labadistengemeenschap in Wieuwerd te gaan wonen op het Waltaslot.

Deze Anne en Anna als eerste vrouwelijke predikant en eerste vrouwelijke student inspireren mij door hun morele moed tegen de heersende opvattingen van hun tijd in te gaan.
Als ware pioniers legden ze bouwstenen voor wat we hier nu de gewoonste zaak van de wereld vinden. Hun morele moed kan in de huidige tijd tot voorbeeld dienen om te blijven opkomen voor gelijke kansen en rechten voor iedereen.
Ik voel me bevoorrecht dat ik samen met zoveel Vrijburgers ervaringen mocht delen over morele moed, ook die van onszelf!
En ik voel me bevoorrecht, aangenaam verrast, geraakt en blij door de kennismaking met Anne en Anna!

gepubliceerd op 17 november 2026